Published in ΜΑΣΣΑΖ - SPA

Η έννοια του σώματος στην Ανατολή τον 19ο αιώνα

 

 

 

Ομιλία η οποία εκφωνήθηκε στο Διεθνές Συνέδριο Εφαρμοσμένης Αισθητικής του «lesnouvellesesthetiquesspa», στο Παρίσι, από τη YasminaZERROUG (Charme d’Orient).

 

Οι ευρωπαίοι λάτρεις της Ανατολής, εντυπωσιασμένοι από τα χαμάμ και από τη λατρεία του σώματος, στις χώρες τις οποίες επισκέφτηκαν τον

19ο αιώνα, πέρα από τα κλισέ και τα στερεότυπα, θέλησαν να μάθουν την προέλευση αυτής της λατρείας, καθώς και την ιστορία της.

 

Ο τίτλος τον οποίο επέλεξα δεν αναφέρεται στην απλή, εφήμερη και υποκειμενική αντίληψη που είχαν οι ευρωπαίοι ταξιδευτές του 19ου αιώνα για το σώμα. Πρέπει να πούμε ότι αναφερόμαστε στην περίοδο της αποικιοκρατίας και του ρομαντισμού. Οι καλλιτέχνες, οι συγγραφείς και, γενικά, όλοι όσοι επισκέφτηκαν τις χώρες της Ανατολής, θέλησαν να γνωρίσουν τα έθιμα και τις συνήθειές τους από κοντά. Όταν πήγαν, είχαν πολλά ταμπού για το σώμα, και η σκέψη τους ήταν γεμάτη απαγορεύσεις, περιορισμούς και όρια: κορσέδες, ακαμψία της στάσης του σώματος, άτονα χρώματα, μετά βίας ντεκολτέ… Το γυμνό ήταν αποδεκτό μόνο μέσω της ζωγραφικής. Τα μοντέλα που πόζαραν για τους ζωγράφους, το έκαναν ως επάγγελμα.

Συγγραφείς όπως ο Λαμαρτίνος και ο Νερβάλ, και πολλοί καλλιτέχνες και ποιητές, εξύμνησαν το σώμα και τον τρόπο που λατρεύτηκε στην Ανατολή, μέσω επιστημονικών κειμένων, παραμυθιών, ποιημάτων και πινάκων ζωγραφικής.

Θα αναφέρω μια γυναίκα, τη Λαίδη Μόνταγκιου, σύζυγο πρέσβη, η οποία ήταν η πρώτη Ευρωπαία που επισκέφτηκε τα μαυριτανικά μπάνια (1717) στην Τουρκία. Ο κορσές της ήταν τόσο σφιχτός, που οι Ανατολίτισσες νόμιζαν ότι πρόκειται για ένα είδος βασανιστηρίου μέσω του κορσέ, το οποίο της επέβαλλε ο σύζυγός της. Η Λαίδη Μόνταγκιου εντυπωσιάστηκε όχι μόνο από τη γύμνια αυτών των γυναικών, αλλά και από την ελευθερία που ένιωθε το κορμί τους μέσα στα ρούχα τους. Διηγείται ότι «τα μπάνια και τα ρούχα τα οποία οι Τουρκάλες αγαπούσαν τόσο πολύ, φάνταζαν περίεργα στα μάτια της».

 

 

Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ

Τι ανακαλύπτουν οι σύγχρονοι λάτρεις της ανατολίτικης κουλτούρας; Έναν τρόπο ζωής όπου η ελευθερία του σώματος θεωρείται κάτι φυσικό και συνηθισμένο. Εκτός από την ανακάλυψη των τελετουργικών των χαμάμ, ανακαλύπτουν και την ελευθερία του σώματος, κυρίως των γυναικών στα χαμάμ. Εκείνη την εποχή, που δεν υπήρχε ούτε τηλεόραση, ούτε κάποια άλλη απασχόληση που να τις κάνει να νιώσουν χαλάρωση, το χαμάμ ήταν ο μόνος χώρος που δημιουργούσε την αίσθηση της χαλάρωσης και της ευεξίας, εκεί όπου κυριαρχούσαν ο ατμός, η υγιεινή και οι ευωδιές. Σήμερα, οι γυναίκες της Δύσης αποδέχονται 100% την ιδέα της ευεξίας, την ενασχόληση και τη φροντίδα του εαυτού τους, αυτήν την πραγματική δραπέτευση από την καθημερινότητα, η οποία πραγματοποιείται χάρη στις ανατολίτικες περιποιήσεις του σώματος και του πνεύματος, για να αισθανθούν όμορφες και ανανεωμένες μετά τη δουλειά, το σαββατοκύριακο, πριν από μια γιορτή, ένα ταξίδι, μια γκρίζα και κρύα βραδιά. Εκεί βρίσκουν θαλπωρή και περιβάλλον οικειότητας, χάρη στις επαναλαμβανόμενες κινήσεις των μασάζ, στα μικρά δοχεία με τα άνθη πορτοκαλιάς, στο ροδόνερο, στα αιθέρια έλαια, στις ευωδιές και στην αναζωογονητική υφή των ποιοτικών προϊόντων, τα οποία υπήρχαν και την εποχή του «Χίλιες και μία νύχτες», καθώς και νωρίτερα στους μύθους των γυναικών από την Ινδία, την Περσία και την Αίγυπτο.

 

 

 

ΑΣ ΠΑΜΕ ΓΙΑ ΛΙΓΟ ΣΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ

Λέγεται ότι η ομορφιά γεννήθηκε στις όχθες του Νείλου. Αν και έχουν περάσει 3.000 χρόνια, οι κόρες της Ίσιδας, είτε πρόκειται για πριγκίπισσες είτε για απλές εργάτριες, δεν μοιάζουν και τόσο μακρινές φιγούρες. Οι περιποιήσεις του σώματος, οι σκιές και τα χτενίσματα, καθώς και η χρήση των κοσμητικών προϊόντων δεν θεωρούνταν πολυτέλεια, αλλά ανάγκη όχι μόνο για την επίγεια ζωή, αλλά και για τη μεταθανάτια, γι’ αυτό και οι νεκροί θάβονταν με βαμμένα μάτια. Τα ευρήματα στους τάφους αποδεικνύουν τη σημασία που έδινε η κάτοχός τους στον καλλωπισμό. Το εμπόριο των αλοιφών γνώρισε σημαντική ανάπτυξη, καθώς και των αξεσουάρ της ομορφιάς. Αλλά η πρώτη προτεραιότητα των Αιγυπτίων ήταν η υγιεινή του σώματος. Όπως, για παράδειγμα, τα περίφημα μπάνια της Κλεοπάτρας σε γάλα γαϊδούρας, καθώς και τα θεσπέσια αρώματα και τα αιθέρια έλαια, τα οποία έτρεφαν το δέρμα και δεν του επέτρεπαν να αφυδατωθεί. Κάθε περιποίηση ξεκινούσε με απολέπιση και αποτρίχωση, κυρίως στα πόδια και στο στήθος. Αξίζει να σημειώσουμε ότι βρήκαν εργαλεία απολέπισης μέσα στους τάφους. Τα μασάζ με τα αιθέρια έλαια και τα προϊόντα αντιγήρανσης ήταν πολύ διαδεδομένα. Βρίσκουμε τις συνταγές όλων αυτών των παρασκευασμάτων στους πάπυρους και στις διηγήσεις των ερευνητών.

 

 

 

ΧΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΝΥΧΤΕΣ

Η Ανατολή της Βαγδάτης, χάρη στο Χίλιες και μία νύχτες, μάς είναι πιο προσιτή. Τι μας έμαθε αυτό το έργο για την ομορφιά των γυναικών και τη λατρεία του σώματος; Ο Δυτικός κόσμος ανακάλυψε ότι το σώμα έχει μεγάλη ελευθερία πνεύματος: το πραγματικό σώμα, τα φαντάσματά του, οι μύθοι του, η ομορφιά του και η σχολαστική περιποίησή του έγιναν αντικείμενο μελέτης. Από τον 18ο αιώνα έως σήμερα, αυτό το έργο μεταφράζεται συνέχεια, προκαλώντας πάντα την ίδια γοητεία για την ομορφιά και την ευεξία που προσφέρει η Ανατολή. Πέρα από αυτό, έχει επηρεάσει όλες τις μορφές τέχνης, την ποίηση, τη λογοτεχνία, το θέατρο, την καλλιγραφία, τη ζωγραφική, τη χορογραφία, τη χρυσοχοΐα, τον κινηματογράφο και ασφαλώς τις σύγχρονες γυναίκες, οι οποίες φροντίζουν τον εαυτό τους, όπως οι γυναίκες στο Χίλιες και μία νύχτες.

Χάρη σε αυτό το σημαντικό έργο, δημιουργήθηκαν ρούχα, μπιζού, αρώματα, ντεκόρ και περιποιήσεις! Όταν μιλάμε για ομορφιά και για κομψότητα, μας έρχεται στον νου η Σεχραζάντ. Αυτή η τόσο σπουδαία γυναίκα αποτελεί σημείο αναφοράς για όλες τις γυναίκες οι οποίες αναγνωρίζουν κάτι από τον εαυτό τους στο πρόσωπό της.

 

 

 

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΑΖΙΓΙΑΝΤΕ

Ένας άλλος μύθος στη λογοτεχνία γεννήθηκε με την Αζιγιαντέ του Πιέρ Λότι. Η Αζγιαντέ είναι μια ιστορία αγάπης για μια γυναίκα, για μια πόλη και έναν λαό. Αλλά πρόκειται και για ύμνο στη γοητεία και την ομορφιά των γυναικών. Όταν την αντικρίζει για πρώτη φορά ο συγγραφέας στο παράθυρό της, την περιγράφει ως εξής: «Ένα ανθρώπινο κεφάλι ξεπρόβαλλε, δύο μεγάλα πράσινα μάτια καρφώθηκαν στα δικά μου. Τα φρύδια της ήταν ελαφρώς σκούρα καφέ και η έκφραση του βλέμματός της ήταν μείγμα ενέργειας και γλυκύτητας, και εξέπεμπε τόση φρεσκάδα και νεότητα, όπως το βλέμμα ενός παιδιού. Το βλέμμα της πράσινο, σαν το χρώμα της θάλασσας, που εξυμνήθηκε από τους ποιητές της Ανατολής». Αργότερα θα πει γι’ αυτήν: «… Χρειαζόταν μία ώρα κάθε πρωί για να φροντίζει τα πλούσια μαλλιά της. Τα έπλενε με ροδόνερο στο μπάνιο όπου περνούσε πολλές ώρες. Το λούσιμο και το βάψιμο των νυχιών της σε χρώμα κοκκινο-πορτοκαλί αποτελούσαν τις κυριότερες ασχολίες της».

 

 

ΤΑ ΖΕΣΤΑ ΜΠΑΝΙΑ

Τα ζεστά μπάνια υπήρχαν από την αρχαιότητα, σύμφωνα με τον Κλωντ Ετιέν Σαβαρύ (1750-88), έναν αιγυπτιολόγο, ο οποίος επισημαίνει ότι τα μπάνια του Καΐρου εξυμνήθηκαν από τον Όμηρο, ο οποίος κατέγραψε τα έθιμα της εποχής του στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια… Μιλάει για τον ατμό του αναζωογονητικού νερού που αναδύεται από τις λεκάνες ζεστού νερού στις οποίες καίνε αρώματα: μόσχος, άμβαρο και μέλι. Παραθέτει το εξής: «Τα άτομα ξαπλώνουν σ’ ένα απλωμένο σεντόνι, ενώ το κεφάλι στηρίζεται σ’ ένα μικρό μαξιλαράκι και παίρνουν τη θέση που τους βολεύει. Ένα σύννεφο αρωματικών ατμών τούς περιβάλλει και εισχωρεί σε όλους τους πόρους… όταν το σώμα υγραίνεται, ένα άτομο έρχεται, τους κάνει μασάζ απαλά και αλλάζουν πλευρό: και όταν τα μέλη γίνονται απαλά και ευλύγιστα, οι αρθρώσεις λυγίζουν χωρίς προσπάθεια. Τους κάνει μασάζ, μοιάζει να πλάθει το σώμα, χωρίς να νιώθουν τον παραμικρό πόνο… Μετά παίρνει ένα υφασμάτινο γάντι και τους τρίβει για αρκετή ώρα.

Κατά τη διάρκεια αυτής της δουλειάς, αποβάλλει από το ιδρωμένο σώμα τα λέπια, ακόμα και την παραμικρή ακαθαρσία, η οποία φράζει τους πόρους. Το δέρμα γίνεται απαλό, σαν μετάξι. Μετά τον καλό και σωστό καθαρισμό, τυλίγονται με ζεστές πετσέτες και ακολουθούν τον οδηγό. Πάνω σ’ ένα βάθρο βρίσκουν ένα έτοιμο κρεβάτι και μόλις ξαπλώσουν, έρχεται ένα παιδί και τους πιέζει με τα λεπτά χεράκια του για να τους στεγνώσει. Αλλάζουν για δεύτερη φορά πετσέτα, το παιδί τρίβει ελαφρά με την ελαφρόπετρα τα κοιλώματα των ποδιών. Φέρνει επίσης την πίπα και καφέ μόκα…» (αλλά και τσάι, στο οποίο προσθέτουν μπαχαρικά, κανέλα, σουσάμι, γλυκάνισο, μέντα, καρδάμωμο, ακόμα και κουκουνάρες, και τρώνε αμύγδαλα, φουντούκια, ηλιόσπορους, φρέσκα ή ξερά φρούτα). Συνεχίζω τη διήγηση: «Το στήθος ανοίγει και αναπνέουν πιο άνετα. Μετά από ένα πολύ καλό μασάζ, νιώθουν αναζωογονημένοι, γεμάτοι ενέργεια. Το αίμα κυκλοφορεί με ευκολία και το άτομο αισθάνεται χαλαρωμένο και απαλλαγμένο από μεγάλο βάρος. Αισθάνεται μια απαλότητα που δεν έχει ξανανιώσει. Αισθάνεται ότι μόλις γεννήθηκε και ότι ζει για πρώτη φορά. Οι γυναίκες αγαπούν πολύ αυτά τα μπάνια. Τα επισκέπτονται τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Καθώς είναι πιο αισθησιακές από τους άντρες, πλένουν το σώμα και τα μαλλιά τους με ροδόνερο. Εκεί, οι κομμώτριες πλέκουν τα μακριά μαύρα μαλλιά τους και, αντί για πούδρα ή αλοιφή, αναμειγνύουν πολύτιμα αρώματα. Εκεί μαυρίζουν την άκρη των βλεφάρων και μεγαλώνουν τα φρύδια με μαύρο μολύβι. Επίσης, στον ίδιο χώρο βάφουν τα νύχια των χεριών και των ποδιών τους με χένα, σε χρυσό χρώμα. Οι πετσέτες και τα ρούχα που φοράνε, έχουν ποτιστεί με τον ατμό του ξύλου της αλόης. Τον υπόλοιπο καιρό τον περνάνε συζητώντας μεταξύ τους».

 

 

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Αυτό ακριβώς είναι που λανσάρει και το Charmed’ Orient στα spa, ακολουθώντας το τελετουργικό των μικρών χαμάμ. Και αυτήν τη χαλάρωση και την αναζωογόνηση του σώματος επιζητάμε και θέλουμε να κάνουμε γνωστή στη Δύση, η οποία, βέβαια, συνοδεύεται από την αξία της υγιεινής και τη λατρεία του σώματος και του πνεύματος, αξίες που ελπίζουμε και θέλουμε να γίνουν παγκόσμιες. Όπως οι ζωγράφοι που επισκέφτηκαν την όμορφη Ανατολή (ο Γκωτιέ, ο Ντελακρουά κ.ά.) επηρεάστηκαν από τη φιλοσοφία της Ανατολής και επηρέασαν με τη σειρά τους ολόκληρο τον κόσμο, έτσι και εμείς αναδεικνύουμε και θεωρούμε τη φιλοσοφία και τις περιποιήσεις της Ανατολής παγκόσμια αξία, και πιστεύουμε ότι η δουλειά μας είναι τέχνη, η τέχνη του καθαρισμού, της χαλάρωσης, του μακιγιάζ και της φροντίδας του εαυτού μας. Η ομορφιά του κόσμου της Ανατολής… συνδυάζεται και συμπληρώνει τη Δυτική ομορφιά. Όπως άλλοτε, έτσι και σήμερα οι Ευρωπαίες έχουν την αίσθηση ότι γοητεύονται από την Ανατολή για πιο ουσιαστικούς λόγους, και όχι απλώς γιατί τους αρέσει το εξωτικό στοιχείο, γιατί ανακάλυψαν ότι η ομορφιά είναι τέχνη όπως και οι άλλες, η οποία μοιράζεται και χάρη στην οποία μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την ασχήμια του κόσμου.

 

Read 2502 times
Rate this item
(0 votes)